2025 Uluslararası Booker Ödülü bu yıl, Hindistanlı yazar ve kadın hakları savunucusu Banu Mushtaq’a verildi. Mushtaq, “Heart Lamp” (Kalp Lambası) adlı öykü kitabıyla büyük ödülün sahibi oldu. Kitabın İngilizceye çevirisini üstlenen Deepa Bhasthi de bu prestijli ödülde yazarla birlikte onurlandırıldı.

Kazananın açıklandığı tören, Londra’daki Tate Modern Müzesi’nde düzenlendi. Törende duyuruyu daha önce Booker kazanan Max Porter yaptı. Ödül, ilk kez kısa öykülerden oluşan bir esere verilmesiyle de tarihe geçti.

Mushtaq’ın otuz yılı aşkın sürede tamamladığı bu derleme, Hindistan’ın güneyinde 65 milyon kişinin konuştuğu Kannada dilinde kaleme alındı. Hikâyeler, 1990’dan 2023’e uzanan bir zaman diliminden seçilmiş ve çevirmen Bhasthi tarafından titizlikle İngilizceye kazandırılmış. Bhasthi, 2016’dan bu yana verilen çeviri ödülünü kazanan ilk Hintli çevirmen olmasının yanı sıra, bu ödüle layık görülen dokuzuncu kadın çevirmen oldu.

“Heart Lamp”, kadınların yaşamları, doğurganlık hakları, inanç, kast sistemi, güç ve toplumsal baskılar gibi derin temaları cesurca ele alıyor. Max Porter, kitabın bu yönleriyle oldukça etkileyici bir ses sunduğunu ifade etti.

Banu Mushtaq ise bu ödüle layık görülen altıncı kadın yazar olarak kayıtlara geçti. Ödül kapsamında verilen 50 bin sterlinlik (yaklaşık 2,6 milyon TL) para ödülünün, yazar ve çevirmen arasında eşit şekilde paylaştırılacağı bildirildi.

Banu Mushtaq Kimdir?

Banu Mushtaq, 1948 yılında Hindistan’ın Karnataka eyaletine bağlı Hassan kentinde doğmuş bir yazar, avukat ve kadın hakları savunucusudur. Eserlerini Kannada dilinde kaleme alan Mushtaq, aynı zamanda Urduca, Hintçe, Tamilce ve Malayalam dillerinde de yayımlanmış çalışmalara sahiptir.

Mushtaq, edebi kariyerine 1970’ler ve 1980’lerde Hindistan’ın güneybatısında ortaya çıkan Bandaya Sahitya (İsyan Edebiyatı) hareketiyle başlamıştır. Bu hareket, kast ve sınıf sistemine karşı eleştirel bir duruş sergileyen Dalit ve Müslüman yazarları desteklemiştir. Mushtaq, bu hareketin içinde yer alan az sayıdaki kadın yazardan biri olmuştur.

Yazarlığa 29 yaşında, doğum sonrası depresyon yaşadığı bir dönemde başlamıştır. Bu süreçte, duygularını ve deneyimlerini keşfetmek amacıyla yazıya yönelmiştir. Eserlerinde genellikle kadınların yaşadığı sorunları ele almıştır. Altı kısa öykü kitabı, bir roman, bir deneme koleksiyonu ve bir şiir kitabı yayımlamıştır. “Kari Nagaragalu” adlı öyküsü, 2003 yılında “Hasina” adlı filme uyarlanmıştır.

2025 yılında, “Heart Lamp” adlı kısa öykü derlemesiyle Uluslararası Booker Ödülü’nü kazanarak bu prestijli ödülü kazanan ilk Kannada yazarı olmuştur. Kitap, Deepa Bhasthi tarafından İngilizceye çevrilmiş ve 1990’dan 2023’e kadar yazılmış 12 öyküyü içermektedir. Bu eser, aynı zamanda Uluslararası Booker Ödülü’nü kazanan ilk kısa öykü koleksiyonu olma özelliğini taşımaktadır.

Mushtaq, kadınların camilere girmesi hakkını savunduğu için 2000 yılında ailesiyle birlikte üç aylık bir sosyal boykotla karşılaşmıştır. Ayrıca, Karnataka’da Müslüman öğrencilerin okullarda başörtüsü takma hakkını desteklemiş ve bu konuda aktif bir rol oynamıştır.

Banu Mushtaq, Karnataka Sahitya Akademisi Ödülü (1999) ve Daana Chintamani Attimabbe Ödülü gibi önemli edebi ödüllerin sahibidir.

Mushtaq, eserlerinde kadınların yaşamlarını, üreme haklarını, inanç sistemlerini, kast sistemini, gücü ve baskıyı cesurca ele alarak, edebiyat aracılığıyla toplumsal sorunlara ışık tutmuştur. Onun yazıları, sadece Hindistan’da değil, dünya genelinde de kadınların sesini duyurmasına katkı sağlamaktadır.

Booker Ödülü Nedir?

Booker Ödülleri, İngilizce yazılmış veya İngilizceye çevrilmiş edebi eserleri onurlandırmak amacıyla verilen, dünyanın en prestijli edebiyat ödüllerinden biridir.

1. Booker Prize (Booker Ödülü)

  • 1969 yılında kurulmuştur.

  • Birleşik Krallık, İrlanda veya İngiliz Milletler Topluluğu ülkelerinden bir yazarın, İngilizce olarak yazılmış en iyi romanına verilir.

  • Her yıl kazanan yazara 50 bin sterlin para ödülü verilir.

2. International Booker Prize (Uluslararası Booker Ödülü)

  • 2005’te verilmeye başlanmış, 2016’da bugünkü formatına kavuşmuştur.

  • İngilizceye çevrilmiş ve Birleşik Krallık’ta yayımlanmış herhangi bir ülkeden bir yazarın roman ya da öykü kitabına verilir.

  • Ödül, yazar ve çevirmen arasında eşit olarak paylaştırılır.

  • Amaç, dünya edebiyatını tanıtmak ve çevirinin edebiyattaki önemine dikkat çekmektir.

Her iki ödül de, edebi niteliği yüksek, yenilikçi ve etkileyici eserleri ödüllendirerek dünya edebiyatının zenginleşmesine katkı sağlar.